Mening ustozim 3-4 qismlar

3-bob

Oʻqituvchilar xonasidagi sukunat deyarli sezilarli, xuddi momaqaldiroq oldidan dim va ogʻir havo kabi quyuqlashib borardi. Sanjar harakatsiz turar, uning nigohi Dilnozaning hoʻl bluzkasiga, toʻrsimon byustgalteri va koʻkrak shaklini koʻrsatib turgan shaffof matoga qadalgan edi. Lablari biroz ochilgan, nafasi esa yuzaki edi.

Э Х К:

Dilnoza uning sinchkov nigohi ostida emaklab yurgan chumolilardek badanida titroq turganini his qildi. U oʻzini yashirishga urinib, qoʻllarini koʻksida yanada mahkamroq chalishtirdi, ammo bu kamsitilish hissini yanada oshirardi, xolos.

Nihoyat Sanjar bir qadam ortga chekindi, yutinganida tomogʻi qimirlab qoʻydi. U nigohini uning koʻkragidan uzib, koʻzlarini oʻqituvchining yuziga qaratdi.

— Ustoz… — uning odatda pichingli yangraydigan ovozi hozir gʻalati va boʻgʻiq eshitildi. — Men… men kechirim soʻramoqchiman.

Dilnoza qoʻllarini tushirmagan holda qoshini uchirdi. Uning yuragi xonadagi jimjitlikda eshitilayotgandek shunchalik tez urardiki.

— Nima uchun? — soʻradi u sovuqqonlik bilan, garchi ich-ichidan uyat va gʻazabdan titrayotgan boʻlsa ham.

— Hamma… hamma narsa uchun, — u yana nigohini pastga, endi polga qaratdi. — Telefon uchun, darsdagi xulqim uchun. Men o’zgarmoqchiman.

Dilnoza hoʻl mato barbir hech narsani yashirmasligini anglab, sekin qoʻllarini tushirdi. Himoya holatida turishdan koʻra, buni gʻurur bilan qabul qilish afzalroq edi.

— Aynan nimani nazarda tutyapsan?

— Men hamma fanlardan juda orqada qolib ketdim, — Sanjar nihoyat uning koʻzlariga qaradi, ularda avvalgi shaddodlik yoʻq, faqat gʻalati bir azm-u qaror bor edi. — Ayniqsa adabiyotdan. Menga yordam bering, iltimos. Darsdan tashqari qoʻshimcha mashgʻulotlar oʻtsangiz.

Dilnoza unga tikildi. Uning xulqidagi kutilmagan oʻzgarish shubhali tuyulardi, lekin uning koʻzlarida samimiy xohishni koʻrdi. Ehtimol, suv bilan bogʻliq voqea baribir nimagadir taʼsir qilgandir.

— Yaxshi, — dedi u uzoq tanaffusdan soʻng. — Lekin faqat bitta shart bilan.

— Qanday shart?

— Oʻzingni yaxshi tutasan. Darslarda ham, qoʻshimcha mashgʻulotlarda ham. Hech qanday behuda qiliqlar, pichinglar boʻlmaydi. VGar vaʼdangni bajarmaganingni biror marta koʻrsam — barini to’xtatamiz. Tushunarlimi?

Sanjar bosh silkidi va uning yuzida birinchi marta samimiy tabassumga oʻxshash narsa paydo boʻldi.

— Tushunarli, oʻqituvchi. Rahmat sizga.

Keyingi bir necha kun tarang va bir xil tartibda oʻtdi. Dilnoza Sanjar bilan qoʻshimcha darslar oʻtish uchun boʻsh xona topishga harakat qildi, lekin barcha xonalar band edi. Qidiruv davomida u oʻqituvchilar xonasida ikki tajribali oʻqituvchi oʻrtasidagi suhbatni tasodifan eshitib qoldi.

— Yana Sanjar toʻpolon qildimi? — dedi keksa kimyo oʻqituvchisi. — Otasi yana direktorga qoʻngʻiroq qilibdi.

— Ajablanarli emas, — xursindi tarix oʻqituvchisi. — Ota-onang shaharning yarim qismiga egalik qilsa, har qanday xulq-atvorga ruxsat bersa boʻladi. Avvalgi adabiyot oʻqituvchisiga nima boʻlgani esingdami? Bu erka shahzodaga "uch" qoʻygani uchun ishdan boʻshatishgandi.

Dilnoza qoʻlida bir qancha qogʻozlarni ushlagancha eshik oldida qotib qoldi. Mana gap nimada. Sanjar shunchaki bezori emas — u shahardagi eng nufuzli oilalardan birining oʻgʻli. Uning kaftlari terlab ketdi. Agar u bu oʻquvchi bilan til topisholmasa, nafaqat ishini, balki obroʻsini ham yoʻqotishi mumkin edi.

Ikkinchi adabiyot darsida Sanjar yana avvalgi odatiga qaytdi. U oxirgi partada stulga suyanib oʻtirar, yonidagi sherigiga nimadirlarni shivirlab, kulgu uygʻotardi. Dilnoza yelkalarida ogʻirlik ortib borayotganini his qildi.

— Sanjar, — dedi u bosiq ovozda. — Doskaga chiq.

Sinfda jimjitlik choʻkdi. Sanjar istamaygina sekin oʻrnidan turdi. U qoʻllarini choʻntagiga solgancha doska yoniga keldi.

— Bizga Cho’lpon ijodi haqida gapirib ber, — dedi Dilnoza. — Xohlagan asaringni tanla.

Sanjar doskaga, keyin sinfga, soʻng yana doskaga qaradi. Uning lablari tirishib qoldi.

— Men… — boshladi u, lekin buyogʻiga soʻz chiqmadi.

Sinfda shivir-shivir boshlandi, kimdir sekin qiqırlab kuldi. Sanjar doska oldida turar, yuzi uyat va gʻazabdan sekin-asta qizarib borardi.

— Xo’sh, Sanjar? — qistadi Dilnoza, garchi uning kamsitilishidan oʻzi ham noqulay boʻlayotgan boʻlsa-da. — O’zgarishga vaʼda berganding-ku.

Nihoyat u chiday olmadi va boshini egib, indamay oʻz joyiga qaytdi. U oʻtirayotganida, oʻz partasi yonidan oʻtib ketayotgan Dilnozaning ko’tiga qoʻli "tasodifan" tegib ketdi. Tegish lahzalik edi, ammo u buni qasddan qilinganini his etishi uchun yetarli edi. U choʻchib tushdi, lekin hech narsa boʻlmagandek darsni davom ettirdi.

Darslardan soʻng Sanjar qoʻshimcha mashgʻulot uchun oʻqituvchilar xonasiga keldi. Dilnoza unga qaramaslikka harakat qilib, stol ustiga darsliklarni joylashtirdi.

— Oʻtir, — dedi u roʻparadagi stulni koʻrsatib.

Ular kichkina stol atrofida roʻparama-roʻpa oʻtirishardi. Sanjar ataylab ruchkasini tez-tez yerga tushirar va har safar uni olish uchun egilganida, uning nigohi oʻqituvchining yubkasi ostiga sirgʻalardi. Dilnoza buni his qildi va tizzalarini mahkam qisib oldi.

— Kel, bu sheʼrni tahlil qilamiz, — dedi u oʻrnidan turib doskaga yaqinlasharkan. — Bu yerdagi qish obrazi…

U doskaga yozayotganida, Sanjar uning ortidan tikilib turganini his qildi. Bolaning nigohi ogʻir, sinchkov edi. U burildi va Sanjar uning qomatini kuzatayotganini, koʻzlari avval koʻkragida, soʻng sonlarida toʻxtaganini koʻrdi. U oʻqituvchi oʻgirilganida tezda koʻzlarini olib qochdi, lekin Dilnoza barchasini payqab boʻlgandi.

U yana doskaga burilganida, uning sekin yutinganini eshitdi. Har safar doskaning pastki qismiga nimadir yozish uchun egilganida, yubka qisib turgan ko’tida uning sinchkov nigohini his qilardi.

Mashgʻulot oxirida Sanjar choʻntagidan kichkina quticha chiqarib, oʻqituvchiga uzatdi.

— Bu siz uchun, ustoz, — dedi u koʻzini olib qochib. — Otamdan sovgʻa. Menga vaqt ajratayotganingiz uchun.

Dilnoza qutichani ochib, oltin tasmali qimmatbaho shveytsariya soatini koʻrdi. Uning nafasi ichiga tushib ketdi.

— Sanjar, men buni qabul qila olmayman, — dedi u qutichani qaytarib uzatarkan. — Bu juda qimmatbaho.

— Iltimos, oling, — qistadi u va ovozida vahima alomatlari paydo boʻldi. — Agar rad etsangiz, otam… uni jahli chiqadi. U meni… jazolashi mumkin.

Dilnoza uning koʻzlariga qaradi va unda samimiy qoʻrquvni koʻrdi. U sovgʻani rad etish bola uchun uyda haqiqiy muammolarga olib kelishi mumkinligini tushundi.

Sekin-asta u qutichani oldi.

— Yaxshi — dedi u sekin. — Lekin bu seni xulq-atvoringga koʻz yumaman degani emas.

Sanjar yengil tin oldi va yuzida minnatdor tabassum paydo boʻldi. Dilnoza soatni stol tortmasiga yashirarkan, ular oʻrtasida ikkalasini ham kutilmagan oqibatlarga olib kelishi mumkin boʻlgan murakkab, xavfli rishta oʻrnatilayotganini his qildi. Davomi bor...

Sukunat narxi

4-bob

Xonadonning kechki sukunati quloqlarni qomatga keltirar, ammo tinchlantirmay, Dilnozaning boshidagi gʻuvillashni yanada kuchaytirardi. U mehmoxona oʻrtasida turar, joyidan jilolmasdi. Oʻqituvchilar xonasidagi

yozuv stoli tortmasida yashiringan soat haqidagi xayol sovuq alanga kabi uni oʻrtardi. Bu shunchaki sovgʻa emas, uni tubga tortayotgan langar edi. Nihoyat, mavhumlikka ortiq chiday olmay, u maktabga qaytishga qaror qildi. Unga shunchaki soatga qarash, uning borligiga ishonch hosil qilish kerak edi, shunda barcha narsani bir yoqlama qilishga yoʻl topardi. U maktabga tezda yetib keldi, poshnalari boʻsh koridorda taraqlab eshitildi. Oʻqituvchilar xonasi qulfida kalitni burayotganida qoʻli titradi. Tortma oson ochildi. Boʻsh. Soat solingan kichik duxoba xalta yoʻq edi. Vahima muzdek toʻlqin boʻlib uning vujudini qopladi. U qogʻozlarni sarosimada surib chiqdi, tortmaning har bir burchagini tekshirdi, stol ostiga qaradi. Hech narsa yoʻq. Soat yoʻqolgan. Uni oʻgʻirlashgan. Yoki… u uni yoʻqotib qoʻydimi? Bu xayol yanada qoʻrqinchliroq edi.

Keyingi kun tuman ichida oʻtgandek boʻldi. Adabiyot boʻyicha qoʻshimcha darsda sinfda faqat ikkovlari qolishdi. Kechki kuz quyoshi parta ustiga uzun soyalar solib turardi, devor soatining tiqqilashi esa quloqni qomatga keltirgudek tuyulardi. Dilnoza bu ruhiy bosimga ortiq bardosh berolmasdi. U Sanjarning stoli yoniga keldi, yuragi juda qattiq urayotgandi.

— Sanjar, — boshladi u va ovozi boʻgʻiq hamda ishonchsiz yangradi. — Men… men sen bilan soat haqida gaplashishim kerak.

U sekin koʻzlarini koʻtardi, ularda ajablanish yoʻq, faqat qandaydir sovuq qiziqish bor edi.

— A? Men ham aynan shu haqda gaplashmoqchi edim— dedi u bosh silkib.- Otamga soatni olmaganingizni aytib qo’ydim. U soatni qaytarishimni xohlayapti.

— Soat… bu yerda yoʻq, — dedi Dilnoza amallab, yuzlari uyatdan qizarib ketayotganini his qilib. — Men ularni topa olmayapman. Uning… narxi qancha?

Sanjar stul suyanchigʻiga suyanib, qoʻllarini koʻksida chalishtirdi. U xuddi uni baholayotgandek tikilib turardi.

— Ikki ming dollar, — dedi u bir maromda, zarracha ikkilanmay.

Dilnoza oyogʻi ostidan yer qochib ketayotganini his qildi. Ikki ming. U pulni topishi uchun bir necha oy ishlashi kerak edi.Bu summa juda ko’p edi. Unda bunday pul yoʻq edi. Hech qachon boʻlmagan. Uning yuzi bu shokni namoyon etayotgan boʻlsa kerak, chunki Sanjarning lablarida tabassum soyasi paydo boʻldi.

— Sizda buncha pul yo’qligini ko’ryapman, — davom etdi u bosiq va xotirjam ovozda. — Koʻp oʻylashga hojat yoʻq, ustoz. Mendai ikki ming dollar bor. Muammoingizni hal qilib berishim mumkin. Faqat bitta shart bilan.

U oldinga egildi, nigohi toʻgʻridan-toʻgʻri va keskin tus aldi.

— Bitta minet, va soat muammosi hal boʻladi. Umrbodga.

Dilnoza bir soniyaga gʻazab va kamsitilishdan qizarib ketdi. Instinkt ustun keldi. Uning qoʻli kuch bilan oldinga otilib, qarsillagan tovush bilan bolaning yuziga tushdi. Sanjarning boshi yon tomonga ogʻdi, lekin baqirmadi. U sekin avvalgi holatiga qaytdi, kafti bilan qizargan terisini siladi va unga qaradi. Uda gʻazab yoʻq, faqat sovuq, hisob-kitobli sabr bor edi.

— Bekor qildingiz, — dedi u sekin. — Sizni xafa qilmoqchi emasdim. Men shunchaki chiqish yoʻlini taklif qilyapman. Sizda ikki ming dollar yoʻq. Menda esa bor. Bu shunchaki… kelishuv. Siz menga nimadir berasiz, men esa muammoingizni hal qilaman. Hech kim hech narsa bilmaydi. Otam xursand boʻladi. Men xursand boʻlaman. Hamma yutadi.

Dilnoza boshini chayqadi, koʻz yoshlari tomogʻiga tiqildi. U buni qila olmaydi. U buni qilmaydi.

— Yoʻq, — shivirladi u. — Hech qachon.

Sanjar uning oʻjarligidan charchagandek xursindi.

— Yaxshi, yaxshi, — u yarashish ishorasi bilan qoʻllarini koʻtardi. — Qistamayman. Lekin haqiqatga tik qarang. Ikki ming dollar qarzingiz hech qayerga yoʻqolmaydi. Keling, unda bunday qilamiz… — u soʻzlar uning miyasiga yetib borishi uchun tanaffus qildi. — Menga qoʻlingiz bilan yordam bering. Shunchaki qoʻliniz bilan. Men esa… men besh yuz dollardan kechaman. Qarzingiz birdan kamayadi.

Bu baribir jirkanch edi. Baribir kamsituvchi edi. Lekin bu u avval taklif qilgan narsa emasdi. Bu ikki yomonlikning kichigi edi. Dilnozaning koʻksidagi bosim chidab boʻlmas darajaga yetdi. Bir yarim ming dollar qarz hali ham juda katta, lekin… besh yuz dollar. Bu nimadir degani. Bu imkoniyat edi. U bolaning koʻzlariga qaradi, zarracha rahm-shafqat qidirdi, ammo faqat qatʼiy kutishni koʻrdi. U sekin, zoʻrgʻa bilinarli darajada bosh silkidi.

Sanjar qanoat bilan bosh silkidi. Uning harakatlari sekin va ishonchli edi. U djinsi shimining zamogʻini yechdi, metal tovushi sinfdagi sukunatda quloqni qomatga keltirgudek eshitildi. U tayyor boʻlgan qutog’ini chiqardi. Sanjar oyoqlarini keng ochib stulga oʻtirdi. Dilnoza sovuq linoleum ustiga sekin tiz choʻkdi. Uning titrayotgan barmoqlari uning terisiga tegdi. Kafti ostida tomir urayotganini his qildi. U miyasini oʻchirishga urinib koʻzlarini yumdi va qoʻlini hissiyotlarsiz, mexanik tarzda yuqoriga va pastga harakatlantira boshladi.

— Tezroq, — inqilladi Sanjar. — Shunday, ustoz, tezroq… ha, ana shunday…

Uning soʻzlari Dilnozani kamsitardi, lekin u harakatlarini tezlashtirdi. U bu tezroq tugashini xohlardi. U bu xonadan qochishni, ustidagi bu haqoratni yuvib tashlashni xohlardi. Besh daqiqa abadiyatdek tuyuldi. Uning nafasi uzuq-yuluq boʻlib, qoʻli harakatiga mos ravishda sonlarini harakatlantira boshladi.

— Ha-ha-ha… hozir… — baqirdi Sanjar va tanasi taranglashdi.

Issiq oqim Dilnozaning qoʻliga va yuziga sachrab, barmoqlari va chehrasini bulgʻadi. U yuzida oqayotgan suyuqlikni his qilib qotib qoldi. Sukunat. Faqat uning ogʻir nafasi eshitilardi.

— Dars uchun rahmat, ustozi, — dedi u istehzoli tabassum bilan djinsisini yoparkan.

Dilnoza indamay oʻrnidan turdi, qoʻli hamon oʻsha holatda edi. U Sanjarga oʻlik nigoh bilan tikildi.

— Bu… bu oramizda qoladi, — dedi u, bu oʻtinchi emas, buyruq edi.

— Albatta, — u yelka qisib, sinfdan chiqib ketdi.

Eshik uning ortidan yopildi. Dilnoza boʻsh sinf oʻrtasida yolgʻiz turardi. Koridorda Sanjar devorga suyanib turar, yuzida mamnun tabassum oʻynardi. U qoʻlini kurtkasining choʻntagiga solib, u yerdan ogʻir oltin buyumni chiqardi. Oʻyilgan yozuvli Shveytsariya soati. U chiroq nurida yaltirayotgan siferblatni aylantirib koʻrdi. Kecha kechqurun Dilnoza ketganidan soʻng u shunchaki oʻqituvchilar xonasiga qaytib kelgan, tortmani ochgan va sovgʻasini qaytarib olgandi. Dilnoza shunchalik umidsizlik bilan qidirgan soat. U hozirgina haqqini toʻlagan soat. Davomi bor...